الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
79
تفسير مجمع البيان (فارسى)
( وَ جاءَ رَبُّكَ ) حسن و جبائى گويند يعنى امر پروردگار تو و حكم و محاسبه او از بندگان آمد . ابى مسلم گويد : آمد امر چنانى او كه ديگر امرى و حكمى با او نيست بخلاف حال دنيا . و بعضى گفتهاند : جلال و عظمت آيات او آمد ، پس آمدن عظمت و جلال ربوبى را به جهت بزرگداشت آمدن امر او قرار داد . و بعضى از محققين گفتهاند : يعنى آمد ظهور پروردگارت به جهت ضرورت معرفت به او ، بعلّت اينكه ظهور معرفت به چيزى است كه قائم مقام ظهور و رؤيت آن چيز شود و چون معارف به خدا در اين روز ضرورى و بديهى خواهد بود اين معرفت مانند ظهور و تجلّى او خواهد بود براى خلقش پس گفته شد جاءَ رَبُّكَ ، يعنى شبهه بر طرف و شك برداشته شد چنانچه برداشته مىشود موقع آمدن چيزى كه در او شك مىشود ، و خداوند بالاتر و منزّه است از آمد و رفت براى قيام براهينى كه غالب و دليلهايى كه ظاهر و آشكار است كه خداى سبحان جسم نيست ( نه مركّب بود و جسم نه مرئى نه محل ) ( وَ الْمَلَكُ ) يعنى فرشتگان مىآيند . ( صَفًّا صَفًّا ) عطاء گويد : اراده كردهاند صفوف فرشتگان را و اهل هر آسمانى صفى جداگانه هستند . ضحاك گويد : آن گه كه زلزله روز قيامت شود ، اهل هر آسمانى صفى محيط به زمين خواهند بود و به كسانى كه در زمين هستند ، پس صفوف ملائكه هفت صف خواهد بود ، پس اين است قول خدا صَفًّا صَفًّا و بعضى گفتهاند : يعنى صف بسته شده مانند صفوف مردم در نماز